Witamina D, a biologiczny cykl naskórka

Wychodzisz do pracy po ciemku. Wracasz po ciemku. Między jednym a drugim — okno, sztuczne światło i kubek kawy.

A potem stajesz rano przed lustrem i widzisz twarz, która wygląda na zmęczoną bardziej, niż faktycznie jesteś. Cera szara, jakby przykurzona. Skóra mniej sprężysta. Pory nagle bardziej widoczne. Do tego zmiany zapalne, których od lat nie było.

To nie jest wyłącznie kwestia nastroju i jesiennej chandry. Jedną z możliwych przyczyn takiego stanu skóry jest niedobór witaminy D.

Słońce: wróg skóry i jednocześnie jej dostawca

Z dermatologicznego punktu widzenia promienie słoneczne trudno nazwać przyjacielem skóry. Odpowiadają za przebarwienia posłoneczne i rumień. Przyspieszają starzenie się skóry. Stymulują powstawanie nowotworów.

Jednocześnie uruchamiają w organizmie szereg potrzebnych procesów. Jednym z ważniejszych jest skórna synteza witaminy D — aż w 90% zależna od promieniowania UV.

I tu pojawia się kłopot. Ograniczenie ekspozycji na słońce jest dla skóry korzystne i nikt rozsądny nie każe ci się opalać, żeby poprawić poziom witaminy D. Ale mniej słońca oznacza też mniej witaminy D wyprodukowanej przez skórę. Tego ubytku trzeba poszukać gdzie indziej.

Czym właściwie jest witamina D

To grupa rozpuszczalnych w tłuszczach steroidowych i organicznych związków chemicznych. Brzmi technicznie, ale zakres jej działania jest zaskakująco szeroki.

Poza regulowaniem gospodarki wapniowo-fosforanowej witamina D wpływa na:

• pracę układu odpornościowego,
• utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi,
• ochronę i regenerację skóry.

W swojej aktywnej postaci — kalcytriolu — reguluje biologiczny cykl naskórka. Oddziałuje więc nie tylko na to, jak skóra wygląda, ale też na to, jak działa: jak się odnawia i jak goi rany.

Twoja skóra wymienia się co 28 dni. Do czasu

Biologiczny cykl naskórka to proces, w którym nowe komórki powstałe w warstwie rozrodczej naskórka wędrują ku powierzchni skóry — aż do warstwy rogowej. Ta, wypychana od spodu, ulega zniszczeniu w sposób dla nas zupełnie niezauważalny.

Ten proces decyduje o kolorycie i kondycji skóry bardziej, niż większość z nas podejrzewa. Kluczowe są jego częstotliwość i długość.

• Osoba młoda — około 28 dni zajmuje komórce dotarcie do warstwy rogowej; pełna droga, aż do złuszczenia, trwa około 40 dni.
• Z wiekiem i pod wpływem niekorzystnych czynników zewnętrznych — cykl się wydłuża, a mierzone u dorosłych 50 dni to wciąż wartość zbliżona do normy, nie sygnał choroby.

Co się dzieje, gdy cykl zwalnia? Martwe komórki zalegają na powierzchni skóry. Efekt widzisz w lustrze: cera coraz bardziej poszarzała i mało jędrna.

Ograniczona synteza witaminy D może ten proces zaburzać — jej aktywna postać, kalcytriol, steruje dojrzewaniem komórek naskórka. To prawdopodobne ogniwo, które łączy jesienną szarówkę za oknem z szarą cerą w lustrze.

Jedno zastrzeżenie, żeby nie obiecywać za dużo. Witamina D rzeczywiście uczestniczy w dojrzewaniu komórek naskórka — jej aktywna postać steruje genami odpowiedzialnymi za barierę ochronną skóry. Nie znaczy to jednak, że sama suplementacja rozjaśni cerę: takich badań u ludzi po prostu nie ma. Uzupełnianie niedoboru robi się dla zdrowia całego organizmu, a poprawa kondycji skóry bywa efektem dodatkowym, nie gwarantowanym.

Dlaczego od października do kwietnia skóra sobie nie poradzi

W Polsce skuteczna synteza skórna witaminy D zachodzi od maja do końca września. Między październikiem a kwietniem praktycznie nie ma jej co liczyć.

Żeby zachodziła, trzeba by spełnić dwa warunki naraz:

• przebywać na słońcu od 30 do 45 minut dziennie,
• mieć odsłonięte przynajmniej 18 procent powierzchni ciała — twarz, przedramiona i częściowo nogi.

Brzmi wykonalnie? Jest jeszcze trzeci warunek, o którym łatwo zapomnieć. Słońce w tym okresie — nie licząc dni pochmurnych — efektywnie „pracuje" tylko między godziną 10 a 15. Czyli dokładnie wtedy, gdy większość z nas siedzi w pracy.

Są też grupy, u których skóra nie wyprodukuje dość witaminy D nawet w pełni lata: osoby po 65. roku życia, osoby o ciemnej karnacji, pracujące w pomieszczeniach, z nadwagą oraz stosujące filtr przez cały rok — a filtr zalecamy przecież każdemu. W tych sytuacjach suplementacja jest potrzebna przez cały rok, nie tylko jesienią i zimą.

Ile organizm potrzebuje i skąd to wziąć

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę D według norm przyjętych w Polsce to 1000 – 2000 IU dla osoby dorosłej.

Jesienią organizm nie jest w stanie sam uzupełnić niedoborów — po prostu brakuje mu surowca w postaci słońca. Dlatego w tym okresie na znaczeniu zyskuje odpowiednia suplementacja.

Bardzo bogatym źródłem witaminy D są tłuste ryby — przede wszystkim dziki łosoś, a dalej makrela i pstrąg. Tuńczyk wypada wyraźnie słabiej: ma jej kilkakrotnie mniej niż dziki łosoś. Jest też tran, który kiedyś podawały nam mamy. Zawiera nie tylko niezbędne do prawidłowego funkcjonowania nienasycone kwasy tłuszczowe — jedna kapsułka potrafi pokryć dzienne zapotrzebowanie na witaminę D3.

Zanim zaczniesz suplementację, oznacz poziom witaminy D badaniem krwi i skonsultuj wynik z lekarzem. Witamina D rozpuszcza się w tłuszczach, więc organizm ją magazynuje. Dawka powinna wynikać z twojego rzeczywistego wyniku, a nie z ogólnej normy — dobiera ją lekarz.

Jest też górna granica, o której mówi się rzadziej. Dla zdrowej osoby dorosłej o prawidłowej masie ciała maksymalna dawka dobowa przyjmowana bez nadzoru lekarza to 4000 IU. Witamina D odkłada się w tkance tłuszczowej, więc przy dawkach branych „na zapas" przez wiele miesięcy może dojść do przedawkowania — objawia się ono nadmiarem wapnia we krwi, osłabieniem, nudnościami i obciążeniem nerek. To kolejny powód, żeby dawkę ustalić na podstawie wyniku badania, a nie na wyczucie.

Kiedy sama profilaktyka to za mało

Profilaktyka jest najważniejsza. Odpowiednia dieta i przemyślana suplementacja to podstawa — i dla skóry, i dla całego organizmu.

Tyle że w natłoku codziennych obowiązków systematyczność bywa pierwszą rzeczą, która znika. Wtedy warto skorzystać z pomocy specjalisty i dobrać pielęgnację zabiegową na okres jesienny.

Ważne zastrzeżenie: zabieg nie zastępuje uzupełnienia niedoboru. Traktuj go jako wsparcie dla naturalnego cyklu biologicznego komórek naskórka — tego samego, który opisaliśmy wyżej.

Jednym z najczęściej wybieranych przez pacjentów rozwiązań pozostaje laser frakcyjny. Złuszcza nagromadzoną warstwę rogową, a to przekłada się na trzy rzeczy:

• poprawę jakości skóry,
• rozświetlenie cery,
• zwiększenie przepuszczalności naskórka — dzięki czemu substancje aktywne z kosmetyków wchłaniają się lepiej.

O tym, czy i jaki zabieg ma sens w twoim przypadku, decyduje lekarz po obejrzeniu skóry.

Krótko na koniec

Dbając o organizm, dbasz też o skórę i o własne samopoczucie. To działa w obie strony i jesienią widać to wyjątkowo wyraźnie.

Jeśli mimo suplementacji skóra pozostaje szara i przesuszona, przyczyna bywa inna niż sam niedobór — wtedy warto pokazać ją lekarzowi na konsultacji dermatologicznej, a wsparcie regeneracji zaplanować w ramach programów odnowy skóry.