Oprócz grudek perlistych, włókniaków czy kępek żółtych na ciele człowieka można znaleźć również inne typy łagodnych i zupełnie niegroźnych zmian skórnych, takich jak m.in. prosaki. Czym się charakteryzują i jak wyglądają? Czy prosaki na twarzy można wyciskać? Jak usunąć prosaki?

Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w poniższym artykule przybliżającym tematykę prosaków.

Prosaki – opis i charakterystyka

Prosaki (łac. milia) to bardzo drobne, bezbolesne, około 1-2 milimetrowe twarde naskórkowe torbiele wypełnione masami rogowo-łojowymi (keratyną). Przyjmują barwy od żółtej do woskowobiałej (mogą także delikatnie opalizować na kolor perłowy) i nieznacznie wystają ponad powierzchnię skóry. Praktycznie zawsze występują w liczbie kilku do kilkudziesięciu sztuk, niezwykle rzadko pojawiają się pojedynczo.

Często bywają mylone z kaszakami czy krostami trądzikowymi; w porównaniu ze wspomnianymi zmianami skórnymi prosaków po prostu nie da się wycisnąć – nie zalecamy zatem samodzielnych prób wyciskania prosaków (szczególnie w okolicy twarzy), gdyż może to spowodować zakażenie, stan zapalny i powstanie trwałych blizn, nie likwidując natomiast problemu.

Prosaki są zupełnie niegroźne i łagodne – nie stanowią ryzyka pojawienia się na ich podłożu nowotworu.
Ponadto nie można się nimi zarazić, więc są zupełnie bezpieczne zarówno dla otoczenia, jak i dla posiadacza.

Ich tworzenie jest spowodowane nadmiernym rogowaceniem ujść mieszków włosowych skóry, w wyniku czego zgromadzone sebum i złuszczające się komórki mieszka włosowego nie mogą wydostawać się na zewnątrz. Powoduje to uwięzienie mas rogowo-łojowych, rozpychanie naskórka i powstanie niewielkich torbieli.

Prosaki mogą powstawać tak naprawdę w każdym wieku – zarówno samoistnie, jak i na skutek niedojrzałości gruczołów łojowych skóry (prosaki u noworodka) bądź w trakcie gojenia zmian skórnych o charakterze pęcherzyków. Istnieją bowiem trzy rodzaje prosaków:

• pierwotne – czasami zaczerwienione cysty powstające i ustępujące samoistnie
• wtórne ­– pojawiające się po powierzchownym uszkodzeniu skóry i z nim związane
• wysiewowe – występujące licznie i powiązane z zaburzeniami genetycznymi lub autoimmunologicznymi, jak np. toczeń rumieniowaty czy liszaj płaski; pojawiają się nagle i utrzymują się podczas trwania pierwotnej choroby

Profilaktyka występowania prosaków polega na odpowiedniej higienie skóry, zapobieganiu podrażnieniom i stosowaniu właściwych kosmetyków. W ramach przeciwdziałania powstawaniu prosaków należy przede wszystkim nie blokować porów skóry – nie powinno się używać tłustych kremów, ,,ciężkich” kosmetyków (np. baz z dodatkiem silikonu) czy wielu warstw podkładu do makijażu. Przydatne mogą okazać się substancje z łagodnymi kwasami i stosowanie peelingów (głównie chemicznych).

Prosaki – u kogo i gdzie się pojawiają?

Prosaki występują zdecydowanie najczęściej u noworodków. Mają związek ze wspomnianą wcześniej niedojrzałością gruczołów łojowych i zwykle samoczynnie zanikają po upływie ok. 3-4 tygodni, jednak czasem nie ustępują i pozostają jako prosaki u niemowlaka.

U osób dorosłych – u których gruczoły łojowe są całkowicie rozwinięte i dojrzałe – prosaki pojawiają się raczej samoistnie, bez konkretnej przyczyny bądź podczas procesu gojenia pęcherzykowych zmian skórnych, co ma miejsce np. po przebytym epizodzie półpaśca.

Bardzo często napotkać je można na twarzy: w okolicy czołowej (zwłaszcza w okolicy łuków brwiowych) i skroniowej, na policzkach czy na nosie. Jeżeli zauważymy prosaki na ustach, musimy upewnić się, czy zmiany te nie są np. rozpoczynającą się opryszczką wargową (wtedy wykwitom towarzyszy m.in. ból i pieczenie). Równie powszechnie prosaki umiejscawiają się w pobliżu powiek, głównie dolnych – na szczęście prosaki pod oczami nie zaburzają w żaden sposób widzenia czy ruchów gałek ocznych.

Oprócz tych lokalizacji mogą występować także w okolicach narządów płciowych (prosaki na penisie, prosaki na wargach sromowych). Należy natomiast pamiętać, że odpowiednie rozpoznanie jest w stanie postawić wyłącznie doświadczony lekarz, więc w przypadku wystąpienia wszelkich zmian w tych okolicach należy udać się na konsultację lekarską.

Jest to szczególnie istotne, ponieważ wiele chorób przenoszonych drogą płciową (wenerycznych) może manifestować się zmianami łudząco przypominającymi np. prosaki na pensie – w takim wypadku samodzielna omyłkowa ,,diagnoza’’ może być bardzo niebezpieczna i prowadzić do opóźnienia wdrożenia właściwego leczenia.

Usuwanie prosaków

Prosaki nie wymagają rutynowego usuwania, ponieważ nie stanowią żadnego zagrożenia dla pacjenta. Mogą natomiast być uznawane za defekt kosmetyczny utrudniający funkcjonowanie bądź obniżający samoocenę – w takich przypadkach pozbycie się prosaków może przynieść duże korzyści.

Gdy na skórze pojawią się prosaki usuwanie można zacząć od domowych sposobów bądź udając się do profesjonalnego gabinetu kosmetycznego.
Chcąc poradzić sobie z prosakami, można skorzystać z usług kosmetologów, oferujących różnorakie peelingi chemiczne czy zabiegi mikrodermabrazji (mechanicznego złuszczania warstwy rogowej naskórka) dostosowane do stanu i rodzaju skóry lub samodzielnie stosować kremy zawierające m.in. kwas glikolowy czy migdałowy.

Substancje te wnikają głęboko w naskórek i powodują jego złuszczanie. Niestety efekty występują z dużym opóźnieniem, więc ,,maść na prosaki” musi być stosowana przez długi czas; ponadto kwasów nie można używać w okresach dużego nasłonecznienia czy mrozu.
Analogicznie działającym sposobem jest stosowanie na miejsca, w których występują prosaki, okładów z olejkiem z drzewa herbacianego – nakładane regularnie na kilka godzin również prowadzą do złuszczania skóry.

Zatem jak pozbyć się prosaków? Z pomocą przychodzą następujące techniki zarezerwowane dla profesjonalnych gabinetów dermatologicznych/medycyny estetycznej:

• usuwanie z użyciem igły – prosaki nakłuwa się igłą pod odpowiednim kątem, co powoduje odblokowanie zatkanego ujścia dla łoju; metoda ta może nieść ze sobą ryzyko zakażenia i powstania blizn
• krioterapia – wymrażanie zmian za pomocą ciekłego azotu o bardzo niskiej temperaturze
• elektrokoagulacja – usuwanie prosaków z użyciem prądu o wysokiej częstotliwości po uprzednim znieczuleniu miejscowym skóry
• laseroterapia – wypalanie zmiany z wykorzystaniem światła laserowego (najczęściej lasera CO₂) po znieczuleniu miejscowym skóry; metoda zdecydowanie najbardziej efektywna i bezpieczna – nie niesie za sobą ryzyka zakażenia skóry, a ryzyko powstania blizn jest ograniczone do minimum

Podsumowanie

Pomimo niegroźnego charakteru prosaków, warto mimo wszystko potwierdzić swoje przypuszczenia, konsultując się z lekarzem. Szczególnie, gdy napotkamy prosaki na prąciu czy prosaki na mosznie powinniśmy udać się do specjalisty – z pozoru łagodna zmiana może być objawem groźnej choroby.

Oprócz zmian na narządach płciowych skorzystanie z pomocy lekarza może być istotne, gdy zmiana przeszkadza nam w codziennym funkcjonowaniu (np. prosak na powiece uniemożliwia nakładanie makijażu) bądź zwiększa się, staje się zaczerwieniona czy obrzęknięta – w takim wypadku profesjonalista doradzi nam odpowiednie postępowanie i zaproponuje właściwą metodę usunięcia prosaków.