Na naszym ciele napotkać możemy często rozmaite znamiona barwnikowe, drobne naczyniaki czy brodawki. Inną powszechnie występującą zmianą skórną są kępki żółte.
Jak wyglądają, czy są groźne i czy można się ich pozbyć?
Na te oraz inne pytania postaramy się odpowiedzieć w poniższym artykule.

Kępki żółte – opis i charakterystyka

Kępki żółte, czyli inaczej żółtaki (łac. xanthoma), to żółtawe lub delikatnie brązowe lekko wyniosłe zmiany skórne w postaci miękkich (bądź w przypadku uwapnienia – twardych) grudek różnej wielkości, lokalizujące się najczęściej w okolicy powiek, ścięgna Achillesa czy na wyprostnych powierzchniach dużych stawów.
Są zupełnie bezbolesne, mają tendencję do powolnego zwiększania swoich rozmiarów i zlewania się w większe zmiany.

Obecność mnogich żółtaków  określa się jako żółtakowatość (ksantomatozę).

Żółtaki powstają z powodu odkładania cholesterolu w skórze – jest on w nadmiarze pochłaniany przez komórki żerne (makrofagi), które się  wtedy tzw. komórkami piankowatymi. Zmagazynowany cholesterol nie jest uwalniany do krwioobiegu, stanowi wypełnienie komórek piankowatych, odpowiadając za charakterystyczny żółtawy wygląd zmian.

Kępki żółte dotykają zdecydowanie częściej kobiet niż mężczyzn, a szczyt występowania tych zmian przypada na 4. i 5. dekadę życia.
Mają łagodny charakter i nie wykazują tendencji do złośliwienia, stwarzając głównie problemy kosmetyczne.

Kępki żółte – rodzaje i lokalizacja

Najczęstszą lokalizacją, w której można spotkać kepki zolte są powieki górne, rzadziej dolne – są to kępki żółte powiek (xanthelasma), związane z hiperlipoproteinemią typu II, III i IV.

W obu przypadkach żółtaki powiek umiejscawiają się zwykle w pobliżu kąta przyśrodkowego oka i w dużym odsetku występują symetrycznie (przypominają swym ułożeniem ,,skrzydła motyla”); nie zaburzają natomiast w żaden sposób funkcji powiek.

Innym miejscem występowania kępek żółtych są duże stawy rąk i stóp, gdzie symetryczne guzki barwy żółt0-różowej określa się jako kępki żółte guzowate (xanthoma tuberosum), związane podobnie jak żółtaki powiek z hiperlipoproteinemiami typu II, III i IV.

Kolejnym typem żółtaków są tzw. kępki żółte wysiewne (xanthoma eruptivum), które pojawiają się nagle, najczęściej na pośladkach i wyprostnych częściach kończyn.
Powstają w wyniku podwyższonego poziomu trójglicerydów we krwi.

Następnym przykładem są kępki żółte linijne dłoni (xanthoma palmare striatum), czyli linijne żółte przebarwienia występujące na fałdach dłoni, charakterystyczne dla hiperlipoproteinemii III typu.

Kępki żółte ścięgien (xanthoma tendinosum) to z kolei żółtawe przebarwienia skóry w okolicy ścięgien, zdecydowanie najczęściej dotyczące ścięgna Achillesa i drobnych ścięgien palców rąk. Wykazują związek z hiperlipoproteinemiami typu II i III.

Istnieją również tzw. kępki żółte zlewne (xanthoma plana diffusa), czyli bardzo drobne zlewające się grudki, występujące głównie w fałdach skórnych.

Żółtaki – przyczyny

Kępki żółte, spowodowane odkładaniem się cholesterolu w skórze, mogą wiązać się w niemal połowie przypadków ze zwiększonym stężeniem lipidów we krwi. Czasami pojawiają się u osób chorujących na różnego typu hiperlipidemie; występują również rodzinnie. Dyslipidemie będące nieprawidłowym rozkładem lipidów we krwi mogą być powodowane przez choroby wątroby (m.in. pierwotna marskość żółciowa), czynniki genetyczne (hipercholesterolemia rodzinna), mogą być również powikłaniem innych schorzeń, jak np. cukrzyca lub nadciśnienie tętnicze.

Występowaniu kępek żółtych sprzyja także stosowanie leków, takich jak diuretyki tiazydowe, glikokortykosteroidy czy niektóre beta-blokery. Niekiedy obecność żółtaków towarzyszy zwiększonemu stężeniu tzw. ,,złego cholesterolu’’, czyli lipoprotein niskiej gęstości (LDL – low-density lipoprotein) oraz obniżonemu stężeniu tzw. ,,dobrego cholesterolu”, czyli lipoprotein wysokiej gęstości (HDL – high-density lipoprotein). Powyższe dysproporcje mogą sprzyjać tworzeniu się w naczyniach blaszek miażdżycowych, które z kolei mogą powodować groźne powikłania – zawały serca czy udary mózgu.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba posiadająca na ciele kępki żółte ma zaburzenia gospodarki lipidowej – nadal większość przypadków stanowią osoby z prawidłowym lipidogramem, a żółtaki mogą dotykać osoby zupełnie zdrowe.

Kępki żółte – postępowanie

Rozpoznanie kępek żółtych odbywa się na podstawie wyglądu i ich typowej lokalizacji. Jednakże w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do charakteru zmiany należy pobrać jej fragment i skierować do badania histopatologicznego w celu ostatecznego postawienia rozpoznania.

Nasuwa się na myśl następujące pytanie: czy kępki żółte mogą same zniknąć? Niestety, kępki żółte w większości przypadków nie ustępują samoistnie, nawet gdy poziomy cholesterolu czy triglicerydów powrócą do normy.

Ważne jest natomiast, aby leczenie zaburzeń gospodarki lipidowej było wdrożone jak najszybciej, co może zapobiec wystąpieniu zmian nawrotowych. Warto zacząć od wdrożenia odpowiedniej diety, regularnego wysiłku fizycznego oraz – w razie potrzeby – leczenia farmakologicznego (statyny, fibraty).

W celu usunięcia żółtaków, niezbędne jest przeprowadzenie któregoś z poniższych zabiegów:

• wycięcie chirurgiczne – po znieczuleniu miejscowym skóry w okolicy zmian lekarz bezboleśnie usuwa kępki żółte z użyciem skalpela; metoda ta jest najbardziej skuteczna w przypadku małych liniowych zmian, zwłaszcza w obrębie powiek górnych – z uwagi na nadmiar skóry w pobliżu ewentualne blizny po zabiegu można niemal całkowicie ukryć w fałdach skórnych powiek (w przypadku powiek dolnych ryzyko powstania blizn jest niestety nieco większe); zabieg wiąże się zazwyczaj z koniecznością założenia szwów chirurgicznych i ryzykiem drobnego krwawienia; jego zaletą jest natomiast możliwość pobrania materiału do badań histopatologicznych.
• usunięcie laserowe z użyciem lasera CO2 – przebieg zabiegu jest podobny jak w przypadku wycięcia chirurgicznego, natomiast wykorzystanie lasera stwarza szereg zalet: brak konieczności zakładania szwów, brak krwawienia oraz krótki czas trwania procedury; niestety tego rodzaju zabiegu nie można zastosować w przypadku, gdy konieczne jest wykonanie badania histopatologicznego.

Niezależnie od wybranej metody, nawroty zmian są dosyć częste. Po usunięciu chirurgicznym u około 40% pacjentów zmiany pojawiają się na nowo, w przypadku usunięcia laserowego kępek żółtych nawroty zdarzają się nieznacznie rzadziej. Ryzyko nawrotu jest jeszcze większe w przypadku kolejnego zabiegu, niewyrównania zaburzeń gospodarki lipidowej oraz gdy zmiany występują na wszystkich czterech powiekach. Stosowanie odpowiedniej diety nie wpływa szczególnie na cofanie się zmian, może jednakże skutecznie zapobiegać ponownemu rozwojowi żółtaków na ciele.

Podsumowanie

Kępki żółte to niegroźne zmiany skórne, stanowiące jedynie defekt kosmetyczny. Mogą natomiast sugerować nieprawidłowe poziomy cholesterolu i trójglicerydów we krwi, skłaniając do diagnostyki i leczenia. W przypadku dostrzeżenia zmian należy udać się do lekarza, który po dokładnym zbadaniu zasugeruje wykonanie odpowiednich badań laboratoryjnych i pomoże wybrać najlepszą metodę usunięcia żółtaków, zgodnie z preferencjami pacjenta.