Kolejnymi często występującymi na skórze wielu z nas zmianami są twarde i niekiedy bolesne guzki, tzw. kaszaki. Potrafią one rozrosnąć się do widocznych rozmiarów, skłaniając posiadacza do poszukiwania pomocy medycznej.

W poniższym artykule wyjaśnimy co to jest kaszak, jak wygląda oraz jakie są sposoby na usuwanie kaszaków.

Jak wygląda kaszak?

Kaszak (łac. athaeroma, steatoma) to potoczne określenie na terminy medyczne, takie jak cysta naskórkowa (łac. cystis epidermoidales) czy torbiel łojowa (łac. cystis sebacea).

Pojęcia te oznaczają powierzchniowe cysty znajdujące się w skórze, w badaniu przypominające zwykle niewielkie kuliste guzki. Zazwyczaj są barwy cielistej bądź lekko brązowej, a w centralnej ich części może być widoczna ciemna kropka.

Zmiana rośnie raczej powoli, przybierając rozmiary od kilku milimetrów do nawet kilku centymetrów średnicy. Podczas dotykania można wyczuć miękki lub twardy guzek, delikatnie przesuwalny względem podłoża.

Kaszak pod skórą powstaje w wyniku zaczopowania ujść gruczołów łojowych i mieszków włosowych (widocznym objawem zaczopowania jest wspomniana wcześniej ciemna kropka w centrum kaszaka) oraz nadmiernej proliferacji (namnażania) komórek naskórka w obrębie warstwy skóry właściwej.

Powstające w zamkniętej przestrzeni masy rogowe, łój (sebum), fragmenty mieszka włosowego i złuszczające się komórki naskórka nie mają możliwości wydostania się, tak więc zaczynają stopniowo rozpychać tkanki, tworząc coraz większy guzek. Ściana cysty nie różni się od otaczających tkanek; torebka kaszaka utworzona jest przez nabłonek wielowarstwowy płaski.

W jakim miejscu pojawiają się kaszaki?

Kaszak może powstawać praktycznie wszędzie, gdzie skóra naszego ciała jest owłosiona. Tak więc zmiana ta może lokalizować się na całym ciele z wyjątkiem podeszew stóp i wewnętrznych powierzchni dłoni – tam mieszki włosowe po prostu nie występują.

Najczęściej kaszaki tworzą się w okolicy

• głowy (kaszaki na twarzy, kaszak za uchem, kaszak na szyi),
• tułowia (kaszak na plecach)
• kończyn

W niektórych miejscach kaszaki  oprócz defektu kosmetycznego mogą zaburzać funkcjonowanie narządów – m.in. kaszak na oku, a dokładniej kaszak na powiece po osiągnięciu większych rozmiarów może nawet zasłaniać gałkę oczną i powodować ubytki pola widzenie czy też zmniejszać zakres ruchów oka.

Niestety z uwagi na częste drażnienie włosów przez bieliznę, cysty potrafią zlokalizować się również w okolicy narządów płciowych (kaszak na mosznie, kaszaki na jądrach czy kaszak na wardze sromowej) – tutaj szczególnie istotna jest dokładna ocena zmiany, by uniknąć pomylenia kaszaka m.in. z manifestacjami skórnymi chorób przenoszonych drogą płciową, co może mieć niekorzystne skutki zdrowotne.

Co sprzyja powstawaniu kaszaków?

Grupą, która w większym stopniu narażona jest na powstawanie kaszaków, są osoby w wieku 30-40 r.ż. bądź młodzież w okresie dojrzewania (pod wpływem hormonów płciowych gruczoły łojowe są nadmiernie stymulowane, co zwiększa produkcję łoju i sprzyja powstawaniu cyst).

Ponadto kaszaki powstają częściej u mężczyzn oraz osób o ciemnej karnacji.
Nadmierne opalanie (narażenie na promieniowanie UV), zakażenie wirusem HPV, niedostateczna higiena, uszkodzenia i stany zapalne skóry to kolejne potwierdzone czynniki ryzyka występowania kaszaków.

Sugeruje się również istnienie predyspozycji genetycznych; funkcjonuje także koncepcja, jakoby kaszaki powstawały już w życiu płodowym jako wada rozwojowa, ujawniająca się w późniejszym czasie. Mnogie torbiele naskórkowe mogą być także objawem choroby zwanej zespołem Gardnera (współwystępowanie polipów jelita grubego, nowotworów, kaszaków oraz przerostu nabłonka barwnikowego siatkówki oka).

Profilaktyka kaszaków polega zatem na dbaniu o higienę i stan skóry, unikaniu nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV oraz prewencji zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego.

Kaszaki – objawy i diagnostyka

Kaszaki pozostają na początku bezobjawowe i stwarzają jedynie dyskomfort, gdy zlokalizowane są w miejscach narażonych na mechaniczne drażnienie skóry (zgięcia, pachwiny czy plecy). Dodatkowo, jak wspomniano wcześniej, kaszaki pod oczami mogą powodować zaburzenia widzenia.

Z powodu zakażenia bakteryjnego kaszaka może rozwinąć się w jego obrębie stan zapalny, co objawia się: zaczerwienieniem, obrzękiem, zwiększonym uciepleniem a przede wszystkim: bolesnością zmiany. Poza tym, z wnętrza kaszaka może wydobywać się żółta, kaszowata treść o nieprzyjemnym zapachu (przyrównywanym często do zapachu nieświeżego sera).

Rozpoznanie kaszaka opiera się na wywiadzie z pacjentem oraz dokładnym zbadaniu przez lekarza powstałej zmiany, często również z użyciem dermatoskopu (urządzenie pozwalające oglądać skórę w dużym powiększeniu).

Jak pozbyć się kaszaka?

W przypadku wykrycia torbieli naskórkowej/łojowej i powodowania przez nią dolegliwości, zaleca się usunięcie kaszaka. Istnieje wiele różnych metod pozbywania się kaszaków – różnią się między sobą rozległością zabiegu, inwazyjnością, kosztami i efektem kosmetycznym. Zatem jak usunąć kaszaka?

Gdy na ciele zauważymy zmianę nawet małych rozmiarów, nie powinniśmy próbować sposobów na usuwanie kaszaka w domu – zarówno ściskanie, drapanie czy wyciskanie, jak i stosowanie produktów sprzedawanych jako maść na kaszaki nie zlikwiduje problemu, a może spowodować opóźnienie właściwego leczenia bądź powstanie trwałych blizn. Dodatkowo każda próba ,,załatwienia problemu na własną rękę” może skończyć się groźnym w skutkach zakażeniem. Z kolei połączenie stanu zapalnego i przewlekłego drażnienia cysty może spowodować, że z pozoru niegroźny kaszak stanie się punktem wyjścia nowotworu złośliwego skóry (hipoteza powtarzających się urazów nabłonka torbieli; ,,kaszak złośliwy”). Tak więc usuwanie kaszaka powinniśmy wykonywać tylko i wyłącznie w gabinecie lekarskim.

Istnieje wiele różnych metod usuwania kaszaków – po starannym zbadaniu lekarz dokładnie oceni zmianę i zadecyduje o najlepszej formie pozbycia się torbieli łojowej, wybierając spośród następujących zabiegów:

• nacięcie i drenaż – to sposób usuwania zarezerwowany tylko dla niewielkich kaszaków; po zdezynfekowaniu obszaru zmiany i znieczuleniu miejscowym skóry lekarz nacina skalpelem lub laserem torbiel w jej centralnym punkcie na ok. 2-3 mm; następnie starannie wyciska całą zawartość cysty, a później za pomocą narzędzi chirurgicznych chwyta i usuwa torebkę kaszaka; na koniec rana jest dokładnie oglądana, by uniknąć pozostawienia fragmentów kaszaka i przyklejany jest opatrunek – zazwyczaj nie ma potrzeby zakładania szwów, często przykleja się zamiast tego specjalne plastry zbliżające brzegi rany; po zakończeniu zabiegu pacjent otrzymuje maść z antybiotykiem i zalecenia dot. pielęgnacji skóry w miejscu nacięcia
• całkowite wycięcie – zabieg przeprowadzany w sposób podobny do powyższego z małymi różnicami: nacięcie jest głębsze (ok. 2-3 cm), rana wymaga założenia szwów (konieczność ponownej wizyty kontrolnej po upływie około tygodnia, podczas której ściągane są szwy), a ryzyko nawrotów jest zmniejszone do minimum
• technika dziurkowanych nacięć – prosty i szybki zabieg, dający dobre efekty kosmetyczne i niskie ryzyko nawrotu kaszaka

Jeżeli torbiel łojowa jest nadkażona, powyższe zabiegi przeprowadza się po uprzedniej antybiotyko- i sterydoterapii, trwającej kilka tygodni; po usunięciu zakażonej cysty terapię antybiotykową kontynuuje się zwykle przez okres ok. tygodnia.

Ponadto w razie, gdy lekarz uzna zmianę za przypominającą kaszak, ale nie ma pewności co do swego podejrzenia, może po usunięciu wysłać pobrany materiał na badanie histopatologiczne pod mikroskopem w celu postawienia ostatecznego rozpoznania.

Podsumowanie

Gdy zauważymy na swojej skórze zmianę przypominającą kaszaka, powinniśmy jak najszybciej udać się do dermatologa czy chirurga, by usunąć ją możliwie najwcześniej (nie dopuszczając jeszcze do zakażenia). Podczas wizyty lekarz dokładnie oceni kaszaki i zaproponuje odpowiednią metodę leczenia z uwzględnieniem preferencji pacjenta.

Przede wszystkim nie należy czekać na ,,samowyleczenie” czy próbować samemu wyciskać cysty, ponieważ może to mieć niepożądane konsekwencje (zwłaszcza, gdy własnoręcznym ,,operacjom’’ poddawany jest kaszak na głowie czy kaszak pod okiem – w tych lokalizacjach rozwinięcie zakażenia może mieć katastrofalne skutki, z zakażeniami układu nerwowego włącznie).